تصاویر جبهه و جنگ
چاپ

شناسه : 221380 گروه : |اخبار کنگره| |اخبار فضای مجازی| | منتشر شده در تاریخ: 1397/04/10 12:59

آزادسازی مهران
آزادسازی مهران
خاطره پیروزی­‌های باشکوه و افتخارآفرین رزمندگان اسلام همچون آزادسازی مهران از چنگال اشغال­گران بعثی طی عملیات کربلای1 هرگز از ذهن ملت ما پاک نخواهد شد.
با گذشت سال­ها از دوران حماسه و ایثار و جهاد و شهادت، هم­چنان یاد شهیدان حماسه آفرین 8 سال دفاع مقدس مایه مباهات ملت ماست و خاطره ایثار و رشادت رزمندگان شجاع اسلام جان و دل را گرمی و طراوت می­‌بخشد. خاطره پیروزی­‌های باشکوه و افتخارآفرین رزمندگان اسلام همچون آزادسازی مهران از چنگال اشغال­گران بعثی در نهم تیرماه 1365 طی عملیات کربلای یک، هرگز از ذهن ملت ما و از صفحات درخشان تاریخ پاک نخواهد شد. هرچند در این ماموریت سخت و دشوار در روزهای گرم و سوزان تابستان همراه با طوفان شن و در بیابان­‌ها و شن­‌زارهای خشک و کوه و دره‌های خشن، تحرک و جنگیدن با دشمن تا بن دندان مسلح که بر بالای ارتفاعات مستقر بود بسیار غیر قابل باور می­‌نمود، اما رزمندگان جوان و جان برکف و فدائیان مکتب ولایت همه رنج­‌ها را به جان خریدند و با همت و اراده بر کوه مشکلات فائق آمدند تا آنجا که خون سرخ­شان بر تخته سنگ­‌ها و شن­زارها جاری شد ولی حرف نائب امام زمان­شان بر زمین نماند و اراده الهی تحقق پیدا کرد که: «و ماالنصر الا من عندالله العزیز الحکیم» آری «خدا مهران را آزاد کرد».

در حقیقت این قدرت الهی بود که از آستین رزمندگانی شجاع و با اخلاص به درآمد و بر فرق ارتش متجاوز و اشغالگر کوبیده شد، شهر مهران را از لوث وجود ناپاکان پاک نمود و این قطعه از میهن عزیزمان را به آغوش وطن بازگرداند؛ از این رو، بزرگ­داشت این روز پرافتخار نشانه سپاس به درگاه ایزد منّان و شکرگزاری برای این نصرت الهی است. تصرف فاو در عملیات والفجر 8 به دست رزمندگان اسلام شوک سختی به صدام و حامیانش وارد کرد. در پی این شکست مفتضحانه، دستگاه‌­های اطلاعاتی غرب و کمپانی‌های عظیم تسلیحاتی آمریکا، اروپا و شوروی کمک­‌های آشکار و پنهان خود را به سوی بغداد سرازیر کردند. بغداد با کمک مشاوران خارجی، استرات‍ژی جدید نظامی خود را با عنوان «دفاع متحرک» پایه‌ریزی کرد. اولین قربانی دفاع متحرک مهران بود. شهری که هنوز زخم‌های گذشته‌اش التیام نیافته بود در 27 اردیبهشت ­ماه 1365 برای سومین بار به تصرف بعثی‌ها درآمد. پس از اشغال مهران برخی شواهد نشان­دهنده این بود که دشمن از حملات زمینی خود دست برنداشته و همچنان در محورهایی خود را آماده تک می­کند و احتمال داده می‌­شد در صورتی که نیروهای خودی به دشمن مجال بدهند، قصرشیرین و سپس سومار نیز مانند مهران به تصرف عراق در خواهد آمد. در صورت ادامه این روند، آثار و تبعات سیاسی نظامی نامناسبی برای کشور به رقم می‌­خورد. همین ضرورت‌های سیاسی و نظامی برای اجرای عملیات بود که حتی امام خمینی(ره) را پی­گیر تسریع در آزادسازی مهران کرده بود تا جایی که ایشان مکرراً درباره مهران سؤال می­‎کردند؛ به­ طوری که دو بار به مسؤلان جنگ فرمودند: «پس مهران چه شد؟»

 

 

عملیات کربلای یک

ارتش متجاوز رژیم بعث عراق پس از ناکامی در بازپس‌گیری فاو از رزمندگان ایرانی و برای جلوگیری از حملات گسترده ایران، در پی حملات متعدد در غرب کشور، شهر مهران را به تصرف در‌آورد و با هیاهو آن را به رخ جهانیان کشید. عراقی‌ها جشن گرفتند و گفتند نیروهای طلایی صدام در عملیات خونخواهی قهرمانانه مهران را فتح کردند. سرباز عراقی رادیو با چنان آب و تابی خبر فتح مهران را اعلام کرد که گویا تهران را فتح کرده اند. صدام اعلام کرد مهران مهریه فاو است و تا زمانی که ایران در فاو است، آنها هم محکم و استوار در مهران خواهند ماند.

بنا بر ضرورت مقابله با استراتژی «دفاع متحرک» عراق به عنوان رویکردی جدید از سوی دشمن که بنا بر آن قصد داشت از لاک تدافعی به در آمده و برای مقابله فعال با ایران بار دیگر تصرف مناطقی از خاک کشور را آغاز کند، عملیات کربلای یک و آزادسازی شهر مهران در ساعت 22:30 شب دهم تیرماه 1365 با هدف بازپس‌گیری مهران و تصرف ارتفاعات مهم و استراتژیک قلاویزان و با رمز یا ابوالفضل العباس ادرکنی آغاز شد. در این عملیات که با لبیک به درخواست امام راحل(ره) مبنی بر تعیین تکلیف هر چه سریع­تر مهران، تنها 45 روز پس از اشغال مهران انجام گرفت، رزمندگان اسلام با رعایت اصل غافلگیری و با سرعت عمل، پس از پشت سرگذاشتن موانع ایذایی و میدان‌های مین به مواضع دشمن وارد شدند. مقر تیپ‌های پیاده ارتش متجاوز صدام به سرعت در هم شکست و 175 کیلومتر مربع از زمین‌های تحت اشغال آزاد شد. عملیات غرور آفرین کربلای یک، برگ زرین دیگری بر دفتر مقاومت مردم ایران افزود و طومار استراتژی «دفاع متحرک» رژیم بعث و حامیان بین المللی او را در هم پیچید.

شرح عملیات

مرحله اول عملیات در ساعت ۳۰: ۲۲ روز ۹ تیر ماه ۱۳۶۵ با رمز یا «باابوالفضل العباس ادرکنی» آغاز شد و نیروهای خودی در اغلب محورها خطوط دشمن را شکسته و تا قبل از روشنایی صبح ضمن انهدام بیش از ۱۰ گردان پیاده عراق، اهداف مرحله اول و قسمتی از مرحله دوم عملیات را به تصرف درآوردند. ساعاتی بعد، دشمن با به کارگیری نیروهای احتیاط خود به محور امامزاده سید حسن پاتک کرد که با مقابله قوای خودی خنثی شد. سپس، یگان‌های خودی با مشاهده از هم گسیختگی نیروهای دشمن، عملیات را بدون وقفه ادامه دادند.  در شب دوم، تمامی یگان­های عمل کننده ضمن پیشروی در باقی مانده محدوده مرحله دوم عملیات، تا قبل از روشنایی صبح، خط سراسری از هرمزآباد تا شیار مگ سوخته را کاملاً تأمین کرده و مقداری از محدوده مرحله سوم عملیات را نیز تأمین کردند.

از آغاز روز دوم (۱۱ تیر ماه ۶۵)، عملیات در تمامی محورها ادامه یافت و نیروهای رزمنده ضمن به اسارت درآوردن تعدادی از نیروهای دشمن، به باغ کشاورزی وارد شدند و سپس در حدود ساعت ۱۲ این روز نیز شهر مهران آزاد شد.

ساعت شش صبح روز سوم، دو تیپ گارد ریاست جمهوری عراق به ارتفاع ۲۱۰، پاتک زد و پس از یک درگیری سخت ارتفاع مذکور را تصرف کرد. به همین خاطر، نیروهای خودی مستقر در این منطقه حدود ۲۰۰ متر عقب آمدنددر ادامه عملیات، رزمندگان از محورهای «قلعه کهنه» و «فرخ­آباد» به طرف تپه‌­های «غلامی» و پاسگاه «دراجی» حرکت کرده و ضمن پاکسازی کامل منطقه، تعداد زیادی از نیروهای دشمن را به اسارت درآوردند.

در جریان مرحله چهارم عملیات که از ساعت ۲۴ روز ۱۲ تیرماه ۱۳۶۵ آغاز شد، با ورود قوای خودی به روستای فیروزآباد، دشمن عقب­ نشینی کرد. سپس خاکریزی از فیروزآباد تا یال­‌های ارتفاعات قلاویزان ساخته شد. درگیری، همچنان در اطراف ارتفاعات ۲۲۳ ادامه داشت و دشمن، فشاری قابل ملاحظه در نقاط مختلف وارد کرده، تنها ارتفاعات فوق را در تصرف خود نگه داشته بود. حدود «ساعت ۷ صبح» روز چهارم (۱۳ تیر ماه ۶۵) پاتک شدید دشمن روی ارتفاعات قلعه آویزان به منظور تصرف قله ۲۰۰، شروع شد؛ لیکن با مقاومت و حملات پی در پی قوای خودی، این پاتک شکست خورد.

در روز پنجم، ارتفاع ۲۱۰ مجدداً به تصرف نیروی خودی درآمد و در سحرگاه روز ششم نیز رزمندگان در مرحله پنجم عملیات با حمله به ارتفاع ۲۲۳، ضمن تأمین اهداف تعیین شده، قرارگاه تاکتیکی لشکر ۱۷ زرهی عراق را به تصرف درآوردنددر تاریخ ۱۸ تیر ۶۵، علاوه بر تصرف باقی مانده یال­های غربی ارتفاع ۲۲۳، قرارگاه تاکتیکی تیپ ۲۴ مکانیزه عراق منهدم و فرمانده آن به همراه تعدادی دیگر اسیر شد.

منطقه عملیات

این منطقه عملیاتی از جنوب به ارتفاعات قلاویزان، از شمال به ارتفاعات نمه کلان کوچک، از غرب به امتداد غربی ارتفاعات قلاویزان و پاسگاه مرزی بهرام آباد و از شرق به جاده مهران دهلران منتهی می­ شد. تلاش اصلی بر انجام عملیات از محور ارتفاعات قلاویزان و یال­های آن تا رودخانه گاوی در نظر گرفته شد. بر همین اساس، عملیات در سه مرحله به ترتیب زیر طراحی شد:

مرحله اول: تأمین ارتفاعات قلاویزان ایران تا روستای امام زاده سید حسن.

مرحله دوم: تأمین ارتفاعات «جبل حمرین» تا «شیار مگ سوخته» و در امتداد آن، تأمین روستاهای بهین، بهروزان و هرمزآباد.

مرحله سوم: تصرف خاکریز عملیات والفجر ۳، روستای فرخ­آباد تا زیر ارتفاعات ۲۲۳ قلاویزان و در نتیجه مهران در این مرحله تأمین شد.

استعداد قوای خودی در عملیات

در عملیات آزادسازی مهران، رزمندگانی از سراسر کشور حضور داشتند؛ حضور رزمندگانی از سراسر کشور در عملیات کربلای یک که منجر به آزادسازی مهران شد، نشانگر این است که هرجای ایران در معرض تهدید قرار گیرد، همه ملت ایران برای دفاع از آن بسیج خواهند شد.

در این عملیات که «قرارگاه نجف» هدایت آن را به عهده داشت یگان­‌های زیر وارد عمل شدند:

- لشکر ۲۷ محمد رسول ا... (ص) با هفت گردان پیاده به علاوه گردان تانک.

- لشکر ۱۷ علی بن ابی طالب (ع) با سه گردان پیاده به علاوه یک گروهان تانک.

- لشکر ۵ نصر با سه گردان پیاده.

- لشکر ۲۵ کربلا با چهار گردان پیاده به علاوه یک گردان تانک.

- لشکر ۱۰ سیدالشهدا (ع) با سه گردان پیاده.

- لشکر ۴۱ ثارا... (ع) با چهار گردان پیاده به علاوه گردان تانک.

- تیپ مستقل ۲۱ امام رضا (ع) با دو گردان پیاده.

- تیپ مستقل ۱۵ امام حسن (ع) با پنج گردان پیاده.

- تیپ مستقل ۶۶۲ بیت المقدس با دو گردان پیاده.

- گردان مستقل ۳۸ زرهی ذوالفقار با یک گروهان تانک.

- ۲ گردان توپخانه سپاه به علاوه چهار گردان توپخانه ارتش.

نتایج عملیات و شهدای شاخص

ده روز جنگ و مقاومت در منطقه مهران با انهدام چندین تیپ و لشکر رژیم بعث به آزادسازی ۱۷۵ کیلومترمربع از خاک ایران و عراق، از جمله جاده دهلران ـ مهران ـ ایلام، شهر مهران و بیش از ۸ روستای اطراف آن، ارتفاعات حساس قلاویزان و «حمرین» خصوصاً بلندترین قلّه منطقه (قلّه۲۲۳) و دو پاسگاه مرزی منجر شد. همچنین عقبه­ های دشمن از جمله شهرهای «بدره» و «زرباطیه» در دید و تیر رزمندگان اسلام قرار گرفت؛ اما خون­ های پاکی نیز تقدیم اسلام شد. در این عملیات ۷۰۰ تن از نیروهای خودی شهید و ۴۵۰۰ تن مجروح شدند.

در میان شهدا نام سردار رضا دستواره قائم مقام لشکر27 محمدرسول ا...، سردار امیر مسعودی یکتا فرمانده گردان المهدی حضرت سیدالشهدا، حجت الاسلام ملک زاده امام جمعه موقت کرج و سلمان ایزدبار جانشین گردان حمزه لشکر 10 سیدالشهداء (ع) به چشم می­خورد.

 

مهم‌ترین کتاب‌هایی که درباره عملیات کربلای یک و آزادسازی شهر مهران منتشر شده‌اند، عبارتند از:

ـ جنگ تحمیلی، دفاع در برابر تجاوز (جلد 4) / شورای عالی دفاع، ستاد تبلیغات جنگ‏ / 1365.

ـ جنگ در سال 65 (کارنامه یکساله سپاه‏) / مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ‏ / 1367.

ـ نقطه رهایی / گل‌علی بابایی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت‏ / 1369.

ـ تیپ 83 (خاطرات روحانیان رزمنده) / محمد علی دیباجی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت / 1370.

ـ گلبرگ‌های خاطره / محمدعلی دیباجی / پاسداران انقلاب اسلامی، واحد تبلیغات و انتشارات / 1370.

ـ نونی صفر / سیدحسن شکری / دفتر ادبیات و هنر مقاومت‏ / 1370.

ـ ستاره زهیر / سیداسماعیل علایی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت‏ / 1372.

ـ مخمل یادها / محسن مطلق‏ / دفتر ادبیات و هنر مقاومت‏ / 1372.

ـ مهران، شهر آینه ‏ها / خسرو محسنی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت‏ / 1372.

ـ دیده‏ بان بازی دراز / یونس نوری / دفتر ادبیات و هنر مقاومت‏ / 1373.

ـ مرد جنگ‏ / محمود پاک‌نژاد/ دفتر ادبیات و هنر مقاومت‏ / 1373.

ـ ایلام، حدیث پایمردی/ علی صادقی/ وزارت کشور، استانداری ایلام/ 1373.

ـ شمشیرهای چوبین‏ (براساس خاطرات محسن صادقی) / به کوشش محمدرضا اصلانی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت‏ / 1374.

ـ خاکریز خاطرات (به‌یاد سنگرسازان بی‌سنگر عملیات کربلای 1) / به کوشش مقصود اختری / جهادسازندگی استان تهران، مرکز ثبت و نشر آثار دفاع مقدس، گردان 3 سیدالشهدا / 1375.

ـ سلوک شقایق‏ / مجید شاه‏حسینی و ولی صابری / دفتر ادبیات و هنر مقاومت‏ / 1375.

ـ شمع شبستان وفا (دفتر 4: بر موج‌های خاطره) / گردآورنده و بازنویس حمید قلندری / مؤسسه فرهنگی آفرینه‏ / 1376.

ـ کارنامه توصیفی عملیات‌های هشت سال دفاع مقدس‏ / علی سمیعی / سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروی زمینی، نمایندگی ولی فقیه، معاونت تبلیغات و انتشارات‏ / 1376.

ـ روزها و رویدادها (جلد 2) / نشر رامین‏ / 1378.

ـ سیری در جنگ ایران و عراق‏ (جلد 2: خرمشهر تا فاو) / محمد درودیان‏ / مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ‏ / 1378.

ـ اطلس راهنما (جلد 3: ایلام در جنگ 67 ـ 1359) / امیر رزاق‏زاده‏ / مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ‏ / 1380.

ـ سبز جامگان نجات‏ / خلیل علیزاده‏ / اطلاعات‏ / 1380.

ـ خواب‌ها و خاطره ‏ها / رحیم مخدومی / دفتر ادبیات و هنر مقاومت‏ / 1381.

ـ درخت تنها (مهران) (قصه‏ های شهر جنگی 2) / محسن مطلق‏ / دفتر ادبیات و هنر مقاومت‏ / 1381.

ـ اطلس نبردهای ماندگار / مجتبی جعفری / ارتش جمهوری اسلامی ایران، نیروی زمینی، معاونت عملیات / 1383.

ـ دشت آزادگان در هشت سال دفاع مقدس‏ / مولف حمید طرفی / نسیم حیات (قم) / 1384.

ـ عملیات کربلای 1 (آزادی مهران، شکست استراتژی دفاع متحرک عراق؛ طراحی، اجرا، نتایج، بازتاب‏ها) / تهیه مدیریت بررسی‌های تاریخی / مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ‏ / 1384.

ـ مهران / گروه نویسندگان / بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس / 1385.

ـ جغرافیای عملیات ماندگار دفاع مقدس / احمد پوراحمد/ نشر صریر / 1386.

ـ لوح فشرده اقلیم مقاومت و پیروزی / بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس / 1386.

ـ حماسه ایران (تاریخ هشت سال دفاع مقدس) / فرهاد حسن‌زاده و مصطفی خرامان / نشر لک‌لک / 1386.

 

لینک کوتاه : https://12000shahid.ir/q/s221380
تمام حقوق این سایت متعلق به ستاد کنگره ملی بزرگداشت 12000 شهید آذربایجان غربی می باشد